کتابهای پولک در حوض نشر ماهی
علی اصغر عاملی علی اصغر عاملی
گزارش و برسی > انتشارات 09:56 18 آبان 1395 /

کتابهای پولک در حوض نشر ماهی

وارد دفتر مدیر انتشارات که می شوم چشمم یک راست به کتاب های داخل قفسه می افتد. "تروت انقلابی" نوشته الوین و هایدی تافلر. "دنیا مسطح است" نویسنده تاماس ال فریدمن. "تشیع امامی در بستر تحول" اثر حسن انصاری. "فلسفه، جامعه، سیاست" ترجمه‌ی عزت الله فولادوند. راستش خیلی یکه خورده ام. یا من آدرس را اشتباه آمده ام و یا مسئول محترم روابط عمومی انتشارات توضیحات مرا جهت مصاحبه با انتشاراتی های فعال در حوزه کودک اشتباه متوجه شده است. اما وقتی مهرداد اصیل مسئول محترم روابط عمومی نشر ماهی چند جین کتاب کودک برایم روی میز می چیند و از آنها سخن می گوید، دیگر خیالم راحت می شود از یک مصاحبه شیرین با یک انتشاراتی فعال در حوزه کودک. اما این پایان کار نیست. وقتی مهرداد اصیل برایم توضیح می دهد که نشر ماهی از سال گذشته واحد کتاب های کودک و نوجوان خود را با نام و لوگویی مستقل به نام کتاب های پولک منتشر می نماید، متوجه می شوم که این تازه شروع ماجراست. بگذارید راحت تر بگویم. اینجا نشر ماهی است. انتشاراتی که در آرشیو کتب منتشر شده از آن تا دلتان بخواهد  پر است از کتاب های ثقیل و قطور در باب فلسفه، تاریخ، سیاست و ادبیات. اما در آن میان تعدادی قفسه کتاب انحصارا در دست بچه هاست. کتاب هایی از نشر ماهی که فقط برای کودکان و نوجوانان به چاپ رسیده و این برای من بسیار جالب توجه است.

آنچه باید در مورد نشر ماهی بدانیم

نشر ماهی از سال 1381 وارد دنیای کتاب و نشر می شود و در آغاز فعالیت های خود را در حوزه ادبیات فرانسه قرن بیستم متمرکز می نماید. تعدادی آثار داستانی را ترجمه و روانه بازار می کند. اما گویی دغدغه کودک و کتاب آن از همان بدو امر در ذهن پایه گذاران نشر ماهی وجود داشته است. "بچه های بد شانس" اثر لمونی اسنیکت اولین کار نشر ماهی در حوزه کودک و نوجوان است و از قضا برای این انتشاراتی بسیار هم خوش شانس بوده. چراکه هنوز جزو موفق ترین و پر فروش ترین آثار نشر ماهی به حساب می آید. نکته جالب توجه در مورد این مجموعه 13 جلدی وقفه ای است در که فاصله چاپ جلدهای نخست تا جلدهای پایانی به وجود می آید و این وقفه چنان به درازا کشید تا در نهایت مخاطبین آن روز "بچه های بد شانس" تبدیل به افراد بزرگسالی می شوند که صرفا به دلیل تجدید خاطرات کودکی خود و زنده نگه داشتن آن حس نوستالژیک ادامه مجموعه "بچه های بد شانس" را دنبال می نمایند.

نشر ماهی در کنار آثار مختلفی که در حوزه کودک به چاپ می رساند، نگاه ویژه ای نیز به کتاب های علمی کودکان و نوجوانان دارد. از همین روی اقدام به انتشار چند مجموعه غیر داستانی می نماید که دو مجموعه آن در خصوص سازه های تاریخی جهان بود و در آن بناهای برجسته و معروف دنیا را به کودکان معرفی می نماید. یک مجموعه دیگر نیز در زمینه رودخانه های بزرگ جهان منتشر می نماید. اما مجموعه های مذکور آن طور که باید و شاید با استقبال مخاطبان مواجه نمی شود. مهرداد اصیل اعتقاد دارد که علت عدم توفیق نه چندان زیاد این مجموعه ها رشد روز افزون اینترنت و فناوری های اطلاعات است که باعث می شود تا کودکان و والدین آنها تنها با یک جستجوی ساده در فضای مجازی بتوانند اطلاعاتی از این دست را به راحتی کسب کسب نمایند. اما وی معتقد است که با این وجود، این مجموعه آثار همچنان دارای چنان جذابیتی هستند که کودکان به سراغشان بروند.

آنچه نشر ماهی را متمایز می کند

شاکله ذهنی برو بچه های نشر ماهی با فلسفه و علوم انسانی ساخته و پرداخته شده. پس قاعدتا وقتی هم که بخواهد در حوزه کودک طرحی نو در اندازد، می رود به سراغ همان مقولات فلسفی و علمی. قبول دارم. باورش کمی سخت است که نشر ماهی بخواهد برای کودکان نیز از فلسفه تهیه و منتشر کند. اما این اتفاق جالب توجه به وقع پیوسته است. کتاب های فلسفی برای کودکان تحت عنوان "یک فنجان فلسفه" که در هر مجموعه موضوع خاصی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. "کار و درآمد"، "زشتی و زیبایی"، "اشک ها و لبخندها"، "طبیعت و آلودگی"، این ها همه موضوعاتی است که در مجموعه آثار یک فنجان فلسفه بازگو شده است. به اعتقاد من این یکی از نقاط تمایزی است که نشر ماهی را از دیگر انتشاراتی های حوزه کودک مستثنی می نماید. مهرداد اصیل عقیده دارد که مزیت این کتاب ها آن بود که به هیچ وجه سراغ تاریخ فلسفه نرفته و صرفا به دنبال ایجاد یک نگاه عمیق فکری در ذهن کودکان بود تا ریشه های فلسفی در ذهن آنان را فعال نماید. وی دیگر مزیت عمده این مجموعه را صفحه آرایی و تصویر سازی بسیار مناسب و استاندارد آن می داند. تا حدی که در رنگ بندی تصاویر نیز نهایت حساسیت و دقت نظر اعمال شده بود. در کنار این عوامل ترجمه و ویرایش خوب کتاب نیز مزید به علت شده بود. او در خصوص چاپ این کتاب ها می گوید:

  • نه اینکه فقط ما در خصوص فلسفه برای کودکان کتابی منتشر کرده باشیم. همکاران دیگری هم مثل نشر پیدایش و نشر آفرینگان هستند که آثار فلسفی در حوزه کودک منتشر می نمایند. اما تا آنجا که من اطلاع دارم. نشر ماهی یکی از اولین انتشاراتی ها در کشور بود که در حوزه کودک کتاب هایی با موضوع فلسفه به چاپ رساند.

مجموعه آثار یک فنجان فلسفه نشر ماهی که برای کودکان چند سال اول ابتدایی در 4 جلد منتشر شده بود با همه ویژگی های منحصر به فردش تاکنون نتوانسته در بازار فروش کتاب کودک جایگاه قابل توجهی را کسب نماید. مدیر روابط عمومی نشر ماهی در خصوص آسیب شناسی این مسئله می گوید:

  • خوب این یک مسئله کاملا طبیعی است. شما در میان آمار فروش کتاب های بزرگسالان هم که نگاه کنید، فروش کتاب های رمان و داستان بیشتر از کتاب های فلسفی است. در حوزه کودک و نوجوان هم مخاطب آثار ادبی بیش از موضوعات دیگر است.

کتاب کودک، سرمایه گذاری بلند مدت

آنچه در نوع نگرش مسئولان و دست اندرکاران نشر ماهی قابل تامل است، سیاست گذاری آنها در خصوص حوزه کودک است. در نگاهی گذرا به آثار منتشر شده از سوی این انتشاراتی متوجه می شوید که آثار تولید شده در حوزه کودک شاید یک پنجم آثار منتشر شده در زمینه بزرگسالان هم نباشد و جالب تر آنکه به گفته مدیر روابط عمومی نشر ماهی مرارت های کار کتاب کودک بیشتر از کتاب بزرگسال است. اما با این همه متولیان نشر ماهی همچنان بر تداوم کار در حوزه کودک اصرار می ورزند و باور قلبی آنان در خصوص این مسئله تربیت کودکان کتابخوان و ترغیب آنان به امر مطالعه است. مهرداد اصیل در این زمینه می گوید:

  • بحث کتاب کودک در نشر ماهی با همه سختی هایش مسئله ای کاملا جدی است. چون باور ما این است که اگر بتوانیم کودک امروز را به کتاب خوانی عادت دهیم. او در فردای بزرگسالی نیز به سراغ ما خواهد آمد. اگر کودکی امروز از کتاب های منتشر شده در نشر ماهی لذت ببرد، در آینده نیز از کتاب های بزرگسال ما استقبال خواهد نمود و این یعنی یک سرمایه گذاری درست که هم جنبه فرهنگی دارد و هم جنبه اقتصادی. البته باز هم تاکید می کنم که حوزه نشر کودک از دیگر حوزه های نشر کاملا متفاوت و مبراست. اصلی ترین تفاوت هم در این است که در زمینه بزرگسالان شما یک کتاب داخلی و یا خارجی را پس از ترجمه، اخذ مجوز و صفحه آرایی به چاپ می رسانید. اما در حوزه کودک دنیای متفاوتی در جریان است. باور کنید که یکی از دشوارترین بخش های کتاب کودک بخش تصویرگری و صفحه‌آرایی می باشد. آقای سجادی، مدیر هنری و مسئول بخش کودک و نوجوان نشر ماهی، علاقه وافری به حوزه کودک و نوجوان دارد و دقیقا همین دو مسئله باعث شده تا ایشان در زمینه تصویرگری و رنگ آمیزی کتاب های کودک همه انرژی و توان خود را صرف نمایند. تازه وقتی که همه این مسایل به پایان رسید نوبت به چاپ و کیفیت آن می رسد.

کیفیت چاپ و اطلاع رسانی پاشنه آشیل کتاب کودک

مدیر روابط عمومی وقتی صحبت هایش به اینجا می رسد گویی سفره دلش باز شده است. از کیفیت تولید کتاب های خارجی می گوید و عقیده دارد که عمده ترین دلیل در جذب و تشویق مخاطبان رده سنی خردسال به مطالعه و خواندن کتاب خلاقیت در شکل و تولید آن است. او به کتابهایی اشاره می کند که از نظر شکل با کتابهای معمولی متفاوت است و می تواند در جلب نظر خردسالان نقش بسزایی داشته باشد. اصیل بر این باور است که در تولید کتابهایی از این دست در ایران کمتر خلاقیتی صورت می گیرد. او تولید نشدن چنین کتابهایی را در سه بخش تقسیم بندی می کند. نخست دشواری چاپ اینگونه کتاب ها است. او دلیل دوم را در گرانی چنین کتاب هایی می داند و می افزاید:

  • در نظر مردم کتاب کودک باید ارزان تر از کتاب بزرگسال باشد. اما اگر شما بخواهید کتابی مفید و در عین حال جذاب منتشر کنید، لاجرم هزینه های تصویرگری و چاپ آن افزایش خواهد یافت. به طور مثال یکی از آثار منتشر شده در انتشارات ما مجموعه 20 جلدی "دنیای پیتر خرگوشه و دوستان"، اثر بئاتریکس پاتر، است که بیش از 100 سال از انتشار آن در دنیا می گذرد. کتابهای این مجموعه کوچک هستند اما اگر قرار باشد کیفیت آن ها حفظ شود هزینه تولید آن بالا می رود و شاید به نظر برسد که کتاب گرانی است.

مهرداد اصیل در نهایت عدم رغبت به ایده پردازی و خلاقیت در زمینه چاپ کتاب های خردسال را به عنوان سومین عامل تولید کمتر کتاب کودک بر می شمارد.

 او دیگر چالش عمده موجود در زمینه کتاب کودک را نبود مراکز فروش ورسانه های معرفی و تحلیل کتاب می داند و می افزاید:

  • به نظر من یکی دیگر از مشکلات موجود در حوزه کتاب کودک وجود مراکزی است که بتوانند به معرفی کتاب کودک بپردازند تا والدین با آگاهی و شناخت مناسب برای فرزندانشان کتاب بخرند. گذشته از این تعداد کتابفروشی های سطح کشور بسیار محدود است و به جز تهران و شهرهای بزرگ در بسیاری از شهرها حتی کتاب فروشی های خوبی نداریم تا در عرضه کتاب فعال باشند. یعنی هنوز ما به لحاظ تنوع کتاب و سهولت در دسترسی و خرید کتاب مشکل داریم.

حرف های پایانی

به دقایق پایانی گفتگو که می رسیم سعی می کنم سوالاتم را کمی سریع تر بپرسم. وقتی از فرصت های موجود در حوزه نشر کودک سوال می کنم. با لبخندی شیرین و معنادار می گوید:

  • مهمترین فرصت در حوزه کتاب کودک آن است که هنوز برای مادران و پدران بسیار مهم و ضروری است که فرزندشان کتابخوان شوند. شاید خود والدین اهل مطالعه و کتاب نباشند، اما دوست دارند فرزندشان به مطالعه تمایل داشته باشد. پس همین امر باعث می شود تا به نسبت کتاب بزرگسال، اقبال و توجه بیشتری به حوزه کتاب کودک شده و همین مسئله فرصت فعالیت را افزایش می دهد.

از او در خصوص اولویت بندی متن یا تصویر در کتاب کودک پرسش می کنم و او بر این باور است که این موضوع به استراتژی و نوع کتاب بستگی دارد. در اغلب کتابهای تصویری هیچ یک از این دو ارجحیتی بر دیگری نداشته و هر دو در راستای یکدیگر و مکمل هم می باشند. البته تاکید دارد که شاید در مواردی بنا بر استراتژی کتاب اهمیت یکی بر دیگری رجحان داشته باشد.

صحبت هایمان که به پایان می رسد، به اتاق دیگری می رود و پس از دقایقی با تعدادی از کتاب های کودک نشر ماهی به سراغم می آید. کتاب ها را به من هدیه می دهد. در فاصله این رفت و آمد جناب سجادی، مسئول بخش کودک و نوجوان و مدیر هنری نشر ماهی، هم از راه می رسد. با او هم سلام و خوش و بشی می کنم. چرخی در دفتر نشر ماهی می زنم و چند تایی عکس می گیرم. دفتر جالبی است. مثل همه دفاتر انتشاراتی های مهم. احساس خوبی دارم از حضور در نشر ماهی. حس خواندن. حس زندگی. حس جوانی و شاید هم کودکی. توصیه می کنم اگر این گزارش را خواندید، سری هم به وب سایت نشر ماهی بزنید.

بی نام نقل قول
برعکس آقای اصیل که فکر می کنند مادران و پدران امروز بیشتر به کتاب اهمیت میدن من چنین نظری ندارم. متاسفانه والدین این روزها فقط در پی سرگرم کردن و بستن دهن بچشون هستن. بهترین ابزار هم در این راه تبلت و گوشی همراهه
منير نقل قول
من كتابچه هاي اين نشريه رو توي چند تا كافه كتاب ديدم خيلي جذاب هستند و قيمت كتابچه هاشون حتي از يك فنجون قهوه ارزونتره خيلي خوبه كه تهيه و مطالعه بشن
مهدی رضوانی نقل قول
سلام دوستان.گزارش خیلی خوبی بود.کامل و بی نقص
شاهرخ نقل قول
سلام. ای کاش یه کمی بیشتر در مورد کتاب های فلسفی که گفتید در مورد بچه هاست صحبت می کردید. من خودم به شخصه دوست دارم دخترم مطالعاتش هدفمندتر باشه. چون به اعتقاد من رمان و داستان صرفا بهترین وسیله برای علاقه مند شدن بچه ها به کتاب خوندنه ولی وقتی بچه ها به کتابخونی و مطالعه عادت کردن دیگه باید به مطالعاتشون جهت داده بشه. حالا هر بچه ای به اقتضای استعدادش. در صورت امکان یکسری اطلاعات بیشتر در زمینه همین کتابهای فلسفی منتشر شده در نشر ماهی ارائه کنید. با سپاس
حمیدی نقل قول
گزارش قشنگی بود. براتون آرزوی موفقیت می کنم.
بیشتر بیشتر