زردی در نوزادان
مهشيد نباغ مهشيد نباغ
اخبار و مقالات > بهداشت 07 مرداد 1396

زردی در نوزادان

زردی در نوزادان

زردی یکی از بیماری‌های شایع نوزادان است، به طوری که نیمی از نوزادان سالم و 80 درصد نوزادان نارس‏ به درجاتی دچار زردی شده و باعث نگرانی و تشویش والدین خود در نخستین روزها و هفته‌های عمرمی‌شوند.

اماچرا نوزادان به زردی مبتلا می‌شوند و نشانه‌ها و روش‌های درمان آن چیست؟ هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز بدن ما در نهایت تبدیل به رنگدانه زردرنگی به نام «بیلی روبین» می‌شود که کبد مسئول دفع این ماده از طریق صفرا به خارج از بدن است.

بالا بودن میزان بیلی روبین خون می‌تواند ارثی یا نشانه‌ای از بیماری‌های کبدی باشد. بتدریج و با افزایش عدد «بیلی‏روبین» مناطق دیگر پوست مانند شکم و اندام‏ها زرد می‏شود. بنابراین تشخیص زردی بر اساس مشاهده زردی در پوست و چشمان نوزاد است.

در مورد علل بروز زردی در نوزادان یک  نکته مهماین است که گاهی در نوزادان، زردی فیزیولوژیک اتفاق می‌افتد. این زردی شرایط خاصی دارد و حتما باید با تشخیص پزشک معالج باشد. عوارضی هم ندارد و در صورتی که نوزاد تحت نظر پزشک باشد، نیاز به بستری نیست.

زردی از شیر مادر

 گاهی نیز زردی ناشی از شیر مادر است که در هفته اول تولد نوزاد ایجاد شده و به علت کم بودن شیر مادر و تغذیه ناکافی نوزاد به وجود می‏آید. این نوع زردی ربطی به ترکیبات شیر مادر ندارد، در این نوع زردی درمان براساس تغذیه مکرر و بیشتر شیر مادر است. البته در مواردی زردی مربوط به ترکیبات نامطلوب در شیر مادر است که پس از هفته اول ایجاد می‌شود و تشخیص این نوع زردی فقط با مشاوره با پزشک متخصص اطفال امکان‏پذیر است.

زردی ناشی از ناسازگاری‏های خون

گاهی نیز زردی ناشی از ناسازگاری‏های خون است و در صورت تطابق نداشتن گروه خونی مادر و نوزاد این نوع زردی به وجود می‏آید. به طور معمول در مادرانی که گروه خونی O دارند، اگر نوزادشان گروه خونی A یا B داشته باشد، احتمال این نوع زردی وجود دارد. البته این حالت در تمامی مادران که گروه خونی O دارند اتفاق نمی‏افتد.

این نوع زردی شدید بوده و حتما از سوی متخصص اطفال نیاز به بستری و درمان دارد.البته در موارد دیگر نیز زردی ناشی از RH است یعنی در صورتی که RH مادر (فاکتور موجود در گلبول قرمز خون) منفی و RH نوزاد مثبت .

فاویسم یا زردی ناشی از پرخونی

 این نوع زردی معمولا در نوزادانی که مادران‌شان دیابتی یا نوزادان دچار تاخیر رشد داخل رحمی در زمان بارداری باشند، دیده می‏شود که این زردی به ویزیت متخصص و درمان نیازدارد. زردی ناشی از کم‌کاری تیروئید نیز وجود دارد که این نوع زردی به علت کاهش هورمون تیروئید در بدن نوزاد ایجاد می‏شود و با تشخیص بموقع و درمان کم‏کاری تیروئید می‏توان این نوع زردی را معالجه کرد.

عوامل خطرساز

اما از میان علل بروز زردی که بگذریم، وزن کم نوزاد در زمان تولد، نارس بودن، جنس پسر، نوزاد مادر دیابتی، سابقه زردی در نوزاد اول، عدم تطابق گروه خونی و RH مادر و نوزاد، تغذیه ناکافی نوزاد بخصوص در روزهای اول زایمان به روش سزارین همگی از عواملی است که می‏تواند خطر بروز زردی در نوزادان را بیشتر کند.

چه زمانی زردی خطرناك است؟

حد خطرناك بودن زردی در نوزاد بستگی به سن، وزن، نارس یا به‌موقع دنیا آمدن او دارد. به‌طور مثال اگر نوزادی با وزن سه و نیم یا چهار كیلوگرم و پس از 9 ماه به دنیا آمده باشد و میزان بیلی‌روبینش هم 12 باشد، این میزان بیلی‌روبین برای این نوزاد سالم، طبیعی است و مشكلی ایجاد نمی‌كند و بیلی‌روبین ایجاد شده نیز از طریق كبد دفع می‌شود. حالا اگر نوزادی با وزن دو كیلوگرم به‌دنیا بیاید و درواقع نارس باشد، درصورتی‌ كه میزان بیلی‌روبین او 12، 13و 14 باشد برای این بچه خطرناك است و باید تحت درمان قرار بگیرد. این درحالی است كه همین میزان بیلی‌روبین همان‌طور كه گفته شد برای كودك سالمی كه با وزن طبیعی و پس از دوره كامل بارداری به‌دنیا آمده است، مشكلی ایجاد نمی‌كند.

 حالا اگر میزان بیلی‌روبین نوزاد بین 17 تا 20 باشد، این از نظر ما خطرناك است، چون احتمال رسوب در مغز وجود دارد و با رسوب بیلی‌روبین، نوزاد دچار عقب‌ماندگی ذهنی می‌شود. نوزادانی كه بیلی‌روبین بالایی دارند، باید زیرنظر متخصص باشند و زودبه‌زود مورد بررسی قرار بگیرند. البته احتمال اینكه زردی نوزاد بالای عدد 20 شود بسیار كم است و از هر 100 بچه‌ای كه به‌دنیا می‌آید، تنها ممكن است چهار یا پنج کودک با بیلی‌روبین بالای20 درگیر شوند.

زردی و عوارضش

((در صورتی که مقدار بیلی‏روبین از حد مجاز تجاوز کند ممکن است عوارض جبران‏ناپذیری برای نوزاد در پی داشته باشد. ازجمله آنها، عوارض مغزی شنوایی است.)) هر نوزاد زرد باید حتما از سوی پزشک اطفال ویزیت و معاینه شود و در صورت صلاحدید پزشک آزمایش بیلی‏روبین خون انجام و براساس آن تصمیم‏گیری بر اساس درمان انجام می‏شود.

به دستش نگاه كنیم یا چشمش؟

زردی اولین اثرش را روی چشم‌ها می‌گذارد و سفیدی چشم‌ها به‌زردی می‌گراید. پس از چشم‌ها روی گونه‌ها، سپس صورت خودش را نشان می‌دهد. با بالا رفتن درجه بیلی‌روبین در بدن، زردی در سینه، پشت و شكم نوزاد بروز می‌كند. پس از آن انتظار این است كه دست‌ها و پاها درگیر زردی شوند. اما چون میزان گردش خون در این قسمت‌ها كمتر است، احتمال بروز زردی در آنها هم كمتر است.

دخترها بیشتر در خطرند یا پسرها؟

به جز در مواردی چون بیماری فاویسم كه در پسران بیش از دختران است و با زردی همراه بوده و سبب لیز شدن گلبول‌های قرمز می‌شود، دختر و پسر از نظر میزان ابتلا به زردی و خطر احتمالی هیچ تفاوتی با هم ندارند. همان‌طور كه گفته شد نارسی، وزن كم بچه و مشكلات تنفسی نوزاد در بروز زردی نقش دارند.

چه موقع درمان انجام می‏شود؟

در مورد درمان زردی تاکید متخصصان اطفال به تمام خانواده ‏ها این است که ظاهر نوزاد ملاکی برای تشخیص زردی نیست و در صورت احتمال زردی مراجعه به پزشک الزامی است. با این حال به  یکی از اصول درمان استفاده از لامپ‏های مخصوص به نام لامپ فتوتراپی است.

طول موج این لامپ نور سفید است که با مکانیسم‏های پیچیده‏ای سبب کاهش زردی می‏شود. البته این متخصص اطفال توصیه می‏کند که بهتر است فتوتراپی در بیمارستان و تحت نظر کادر درمان انجام شود تا از عوارض احتمالی پیشگیری شود.

تنها عامل موثر در کاهش زردی تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر و افزایش دفع ادرار نوزاد است. البته در زردی شیر مادر، پزشک ممکن است استفاده از شیر مادر را به طور موقت قطع و شیر خشک را جایگزین کند، اما ترنجبین و شیر خشت بیشتر سبب افزایش دفع مدفوع شده و تاثیر بسزایی در کاهش میزان زردی ندارد و هیچ گاه نباید نوزاد را صرفا با این مواد تحت درمان قرار داد و حتما باید با پزشک مشاوره شود.

بالای سرش مهتابی بگذاریم؟

اشعه یو. وی یا ماوراء بنفشی كه از مهتابی ساطع می‌شود، بیلی‌روبین‌های رسوب كرده را شكسته و به قطعات ریز تبدیل می‌كند. پس از اینكه بیلی‌روبین‌ها به قطعات كوچك‌تر تبدیل شدند، از راه ادرار دفع می‌شوند. استفاده از مهتابی تقریبا راهی است كه به كاهش طول مدت بستری شدن نوزاد در بیمارستان كمك می‌كند.

محققان چه می‌گویند؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود 60 درصد از نوزادان رسیده و 80 درصد از نوزدان نارس دچار درصدی از زردی هستند. متخصصان معتقدند زردی كه به‌راحتی قابل درمان شدن است در صورتی كه به موقع درمان نشود می‌تواند مشكلات مغزی جدی‌ای را برای نوزادان ایجاد كند.

 محققان برخی از تجویزهای مادربزرگ‌ها برای برطرف كردن این مشكل را تایید می‌كنند. یكی از این تجویزها، شیر خشت است. از نظر پژوهشگران می‌توان با كمك فرآورده‌های استاندارد شیرخشت نوزادان مبتلا به زردی را درمان كرد.  مطالعه بالینی پژوهشگران ایرانی روی ۰نوزاد مبتلا به زردی در یكی از بیمارستان‌های شهر تهران نشان داد استفاده از قطره خوراكی عصاره گیاه دارویی شیر خشت همراه نوردرمانی تا حد زیادی در درمان این نوزادان موثر است.

 ادعاهای عجیب محققان تمامی ندارد. یك تیم آمریكایی ادعا می‌كند كه برنامه‌ای قابل نصب روی گوشی‌های تلفن همراه را ساخته است كه كار تشخیص بیماری زردی نوزاد را برای پزشكان و والدین راحت‌تر می‌كند. محققان دانشگاه واشنگتن می‌گویند اگر برنامه «BiliCam» روی گوشی همراه نصب شود و سپس كارتی به اندازه كارت عابر بانك كه روی آ ن رنگ‌های مختلف چاپ شده است، روی بدن نوزاد قرار بگیرد و با گوشی از بدن و كارت عكس گرفته شود، میزان ابتلای نوزاد به زردی مشخص می‌شود. به گفته این پژوهشگران نرم‌افزاری كه روی تلفن همراه نصب شده، این اطلاعات را به یك پایگاه داده ارسال می‌كند و در چند دقیقه وجود زردی در نوزاد را تشخیص می‌دهد.

پیشگیری کنید

راه پیشگیری نیز تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر پس از تولد است. حتی در روزهای اول تولد که شیر مادر کم است نیز تغذیه مکرر نوزاد در پیشگیری از زردی موثر است. در انتخاب رنگ لباس نوزاد هم از طیف زرد استفاده نشود، چون تشخیص زردی را از سوی والدین به تاخیر می‏اندازد.